Nghị định số 189/2025/NĐ-CP là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính ở Việt Nam. Những điểm mới của nghị định không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ trong quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực bảo đảm an ninh, trật tự...

Ngày 25/6/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Để hướng dẫn thi hành Luật, ngày 01/7/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 189/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Văn bản này đã tạo ra nhiều thay đổi căn bản, mang tính đột phá trong việc xác định, phân định và mở rộng thẩm quyền xử phạt của các chức danh có thẩm quyền, đặc biệt trong lực lượng Công an nhân dân. Những quy định mới không chỉ tháo gỡ những bất cập phát sinh trong thực tiễn mà còn góp phần nâng cao tính chủ động, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả của công tác xử lý vi phạm hành chính. Trên cơ sở nghiên cứu nội dung nghị định, có thể khái quát một số điểm mới nổi bật về thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân như sau:

- Trước hết, một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP là bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với một số chức danh trong lực lượng Công an nhân dân, cụ thể là Trưởng phòng An ninh nội địa (PA02) và Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh (PC01) theo quy định tại khoản 5 Điều 8 của Nghị định. Đây là sự điều chỉnh phù hợp với thực tiễn tổ chức bộ máy của lực lượng Công an sau quá trình sắp xếp, kiện toàn chức năng, nhiệm vụ. Trước đây, việc một số chức danh trực tiếp thực hiện chức năng quản lý nhà nước, thường xuyên phát hiện, giải quyết các hành vi vi phạm nhưng chưa được trao thẩm quyền xử phạt đã dẫn đến tình trạng phải chuyển hồ sơ qua nhiều cấp, nhiều khâu trung gian. Điều này không chỉ làm kéo dài thời gian xử lý mà còn ảnh hưởng đến tính kịp thời, nghiêm minh của pháp luật. Việc bổ sung thẩm quyền cho các chức danh nêu trên thể hiện rõ quan điểm phân cấp mạnh mẽ, trao quyền gắn với trách nhiệm, qua đó bảo đảm tính chủ động trong xử lý công việc, giảm thiểu thủ tục hành chính không cần thiết và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật.

- Thứ hai, quy định rõ cơ chế xác định thẩm quyền trong trường hợp áp dụng hình thức xử phạt tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là hàng cấm tàng trữ, cấm lưu hành. Theo điểm a khoản 3 Điều 4 của Nghị định, nếu người đang giải quyết vụ việc có thẩm quyền tịch thu tang vật, phương tiện phụ thuộc vào mức phạt tiền nhưng không đủ thẩm quyền xử lý, thì phải chuyển vụ việc đến người có thẩm quyền xử phạt trong cùng ngành, lĩnh vực có quyền tịch thu không phụ thuộc vào giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính. Quy định này khắc phục triệt để khoảng trống pháp lý vốn tồn tại trong thực tiễn xử lý vi phạm. Trước đây, không ít trường hợp cơ quan chức năng phát hiện tang vật là hàng cấm nhưng do giới hạn thẩm quyền về giá trị tang vật nên phải thực hiện nhiều bước chuyển hồ sơ phức tạp, dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết, thậm chí làm phát sinh nguy cơ thất thoát, tẩu tán tang vật. Nay, cơ chế xác định thẩm quyền được quy định rõ ràng, minh bạch, thống nhất, giúp bảo đảm xử lý nhanh chóng, dứt điểm và đúng pháp luật.

- Thứ ba, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP đã quy định cụ thể, đầy đủ hơn về thẩm quyền xử phạt của lực lượng thanh tra Công an nhân dân, bao gồm Thanh tra viên Bộ Công an, Trưởng đoàn thanh tra của Công an cấp tỉnh, Chánh Thanh tra Công an cấp tỉnh và Chánh Thanh tra Bộ Công an theo Điều 7 của Nghị định. Đây là điểm mới có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh công tác thanh tra ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật hành chính. Việc xác định rõ ràng thẩm quyền của từng chức danh thanh tra không chỉ tránh chồng chéo, bỏ sót trách nhiệm mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc để lực lượng thanh tra thực thi nhiệm vụ một cách chủ động, hiệu quả. Có thể thấy, quy định này góp phần nâng cao vị thế pháp lý của lực lượng thanh tra Công an, đồng thời tăng cường khả năng kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu hướng tăng cường kiểm soát quyền lực, siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động công vụ.

- Thứ tư, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP quy định tăng mạnh thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả đối với các chức danh trong lực lượng Công an nhân dân theo Điều 8. Cụ thể:

+ Đối với Giám đốc Công an cấp tỉnh, Nghị định cho phép phạt tiền đến mức tối đa đối với lĩnh vực tương ứng quy định tại Điều 24 Luật Xử lý vi phạm hành chính, thay vì chỉ giới hạn ở mức 50% như trước đây. Đồng thời, chức danh này được áp dụng đầy đủ các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Sự điều chỉnh này phản ánh đúng vai trò, trách nhiệm và vị trí pháp lý của người đứng đầu Công an cấp tỉnh sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh. Trong thực tiễn, nhiều vụ việc vi phạm hành chính có tính chất phức tạp, quy mô lớn, tác động trực tiếp đến an ninh, trật tự địa phương. Việc mở rộng thẩm quyền cho Giám đốc Công an cấp tỉnh sẽ giúp quá trình xử lý được tiến hành nhanh chóng, dứt khoát, tránh phụ thuộc vào cấp cao hơn.

+ Đối với Trưởng các phòng nghiệp vụ cấp tỉnh như PA01, PA02, PA03, PA04, PA05, PA08, PC01, PC02, PC03, PC04, PC06, PC07, PC08, PC10, PK02, PX05, Nghị định đã nâng mức phạt tiền từ 20% lên đến 80% mức tối đa của lĩnh vực tương ứng; đồng thời bỏ giới hạn giá trị tang vật, phương tiện khi áp dụng hình thức tịch thu. Đây là sự thay đổi mang tính đột phá bởi vì trong thực tế, các phòng nghiệp vụ là lực lượng trực tiếp phát hiện, xử lý phần lớn các vụ việc vi phạm. Việc giới hạn thẩm quyền ở mức thấp như trước đây làm giảm tính chủ động, buộc phải chuyển hồ sơ nhiều cấp. Nay, khi được trao quyền mạnh hơn, các đơn vị này có thể xử lý nhanh chóng, hiệu quả, góp phần tăng tính răn đe và phòng ngừa vi phạm. Đáng chú ý, Trưởng phòng PA08 được bổ sung thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt trục xuất – một thẩm quyền trước đây chưa được trao. Đây là sự bổ sung hợp lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác quản lý xuất nhập cảnh, cư trú và xử lý các vi phạm liên quan đến người nước ngoài.

+ Đối với Trưởng Công an cấp xã, Nghị định đã nâng thẩm quyền phạt tiền lên mức 50% mức phạt tiền tối đa của lĩnh vực tương ứng, thay vì chỉ 5% và không quá 2,5 triệu đồng như trước đây; đồng thời mở rộng quyền tịch thu tang vật, phương tiện và áp dụng đầy đủ hơn các biện pháp khắc phục hậu quả. Đây có thể xem là một trong những nội dung mang tính cách mạng, phù hợp với chủ trương xây dựng Công an cấp xã chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và khẳng định vị trí, vai trò của Công an cấp xã trong mô hình Công an 3 cấp cũng như sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã. Công an cấp xã là lực lượng gần dân, sát dân, trực tiếp xử lý các vụ việc phát sinh tại cơ sở. Việc tăng thẩm quyền sẽ giúp giải quyết kịp thời các hành vi vi phạm ngay từ đầu, từ xa, từ cơ sở; hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, giảm tải cho cấp trên.

+ Đối với các chức danh như Trưởng Đồn Công an, Thủ trưởng đơn vị Cảnh sát cơ động cấp tiểu đoàn, Thủy đội trưởng, Trưởng trạm, Đội trưởng, Thủ trưởng đơn vị Cảnh sát cơ động cấp đại đội và chiến sĩ Công an nhân dân đang thi hành công vụ, nghị định cũng đồng loạt nâng thẩm quyền xử phạt và mở rộng khả năng áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Việc mở rộng thẩm quyền đến tận các cấp trực tiếp thực thi nhiệm vụ cho thấy định hướng phân cấp mạnh mẽ, trao quyền thực chất, gắn với trách nhiệm giải trình. Đây là xu hướng phù hợp với yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nước theo hướng gần dân, sát thực tiễn, lấy hiệu quả quản lý làm thước đo.

Ảnh minh họa (Nguồn: internet)

Với những phân tích nêu trên, có thể khẳng định những điểm mới của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng trong công tác xử phạt vi phạm hành chính của lực lượng Công an nhân dân:

Một là, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP đã tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất và chặt chẽ hơn trong việc xác định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh trong lực lượng Công an nhân dân. Quy định mới góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu rõ ràng trong phân định thẩm quyền giữa các cấp, các đơn vị; đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc để cán bộ, chiến sĩ thực thi nhiệm vụ đúng quy định, hạn chế sai sót trong quá trình áp dụng pháp luật.

Hai là, việc mở rộng và phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền xử phạt cho các chức danh trong lực lượng Công an nhân dân, đặc biệt là Công an cấp xã và các đơn vị trực tiếp thực thi nhiệm vụ, đã nâng cao đáng kể tính chủ động, kịp thời trong phát hiện và xử lý vi phạm hành chính. Điều này giúp giảm đáng kể tình trạng phải chuyển hồ sơ qua nhiều cấp trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc, đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh chóng, hiệu quả ngay từ cơ sở.

Ba là, những quy định mới của nghị định góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự của lực lượng Công an nhân dân. Khi được trao thẩm quyền phù hợp, các đơn vị, chức danh có thể xử lý nghiêm minh, dứt điểm các hành vi vi phạm hành chính, qua đó tăng cường tính răn đe, giáo dục pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm, bảo đảm ổn định trật tự xã hội.

Bốn là, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP là bước cụ thể hóa rõ nét chủ trương cải cách hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy và phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn trong lực lượng Công an nhân dân. Việc giao quyền phù hợp cho từng cấp, từng chức danh không chỉ nâng cao trách nhiệm cá nhân trong thực thi công vụ mà còn góp phần xây dựng lực lượng Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự trong tình hình mới.

Có thể khẳng định rằng, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính ở Việt Nam. Những điểm mới của nghị định không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ trong quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực bảo đảm an ninh, trật tự. Để Nghị định phát huy hiệu quả cao nhất, cần tăng cường công tác quán triệt, tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ thực thi; đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhằm bảo đảm việc trao quyền luôn đi đôi với trách nhiệm, đúng pháp luật, khách quan và minh bạch. Chỉ khi được triển khai đồng bộ, nghiêm túc và hiệu quả, những điểm mới tiến bộ của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP mới thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và giữ vững trật tự, kỷ cương pháp luật trong tình hình mới./.

ThS Đại úy Lê Hồng Phước

Giảng viên, Khoa Quản lý hành chính về trật tự xã hội, T05

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Chính phủ (2025), Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

2. Quốc hội (2025), Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính.