Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng cùng với sự bùng nổ của cách mạng công nghệ mới, an ninh phi truyền thống ngày càng được các quốc gia quan tâm hơn. Bài viết này góp phần nhằm làm rõ một số vấn đề cơ bản của an ninh văn hóa từ phương diện lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất một số kiến nghị chính sách nhằm đảm bảo tốt hơn an ninh văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay. 

AN NINH VĂN HÓA - TỪ TIẾP CẬN LỊCH SỬ

Ngược dòng lịch sử, có thể thấy lớp lớp các thế hệ cha ông ta đã luôn gắn chặt sự nghiệp đảm bảo an ninh văn hóa cho cộng đồng dân tộc với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Điều này có căn nguyên lịch sử, khi mà suốt chiều dài hàng nghìn năm, dân tộc Việt Nam luôn vừa phải đấu tranh kiên trì, bền bỉ chống lại các làn sóng xâm lăng văn hóa, đồng hóa văn minh của ngoại bang, vừa phải rộng mở, khoan hòa, vượt qua mọi loại kỳ thị để tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa và thành tựu văn minh từ bên ngoài để vun bồi, củng cố nền văn hóa dân tộc. 

Thực tế lịch sử cho thấy, dân tộc Việt Nam và một số dân tộc khác ở Đông Nam Á chỉ có thể trải nghiệm thành công quá trình tiếp biến văn hóa trên cơ sở của một cơ tầng văn hóa (cultural infrastructure) bản địa bền vững, kết tinh thành bản sắc và bản lĩnh văn hóa của riêng mình(1). Cơ tầng văn hóa đó được kiến tạo lâu dài, dựa trên ba yếu tố cơ bản: về kinh tế, đó chính là nền nông nghiệp trồng lúa, đặc biệt là nền nông nghiệp trồng lúa nước; về xã hội, đó là sự tồn tại phổ biến, bền vững của các loại cộng đồng nông thôn mà sau này được biết đến rộng rãi là làng xã; và về tinh thần - tâm linh, đó chính là tín ngưỡng tổ tiên và tục thờ cúng tổ tiên. Đây là những yếu tố nguyên sơ, cơ bản, tạo nên bản lĩnh văn hóa dân tộc Việt Nam mà dựa vào đó dân tộc ta, trong suốt chiều dài lịch sử đã khẳng định được sức sống mãnh liệt, trường