Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục kiến thức pháp luật về an ninh, trật tư, an toàn giao thông cho trẻ từ 9 đến 15 tuổi

Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước hay lực lượng Cảnh sát giao thông mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Trong đó, tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật về giao thông cho thế hệ trẻ được xem là giải pháp chiến lược nhằm hình thành văn hóa giao thông từ gốc, góp phần giảm thiểu tai nạn, xây dựng ý thức chấp hành pháp luật và văn hóa giao thông bền vững của toàn xã hội.

Thực tiễn cho thấy, trẻ em trong độ tuổi từ 9 đến 15 tham gia giao thông với mức độ độc lập ngày càng cao. Các em thường xuyên sử dụng xe đạp, xe đạp điện để đến trường, tham gia các hoạt động xã hội hoặc vui chơi ngoài gia đình. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn tâm sinh lý có nhiều biến đổi, trong khi khả năng nhận diện nguy cơ và kỹ năng xử lý tình huống giao thông còn hạn chế. Vì vậy, việc xây dựng nội dung, lựa chọn hình thức tuyên truyền, giáo dục kiến thức pháp luật về trật tự, an toàn giao thông phù hợp với nhóm độ tuổi này có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Những đặc điểm của trẻ em từ 9 đến 15 tuổi đặt ra yêu cầu tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật về trật tự, an toàn giao thông

Một là, đây là giai đoạn hình thành nhận thức pháp luật và chuẩn mực hành vi xã hội.

Từ 9 đến 15 tuổi, trẻ bắt đầu có khả năng tư duy logic, biết phân biệt đúng – sai và hiểu được ý nghĩa của các quy tắc xã hội. Đây là thời kỳ các em dần hình thành ý thức về trách nhiệm cá nhân cũng như bắt đầu xây dựng hệ thống giá trị và chuẩn mực ứng xử của mình. Những kiến thức pháp luật được tiếp nhận trong giai đoạn này không chỉ giúp các em tham gia giao thông an toàn mà còn góp phần hình thành ý thức thượng tôn pháp luật trong cuộc sống sau này.

Hai là, trẻ em trong độ tuổi này đã tham gia giao thông một cách độc lập nhưng khả năng nhận diện nguy cơ còn hạn chế.

Khác với lứa tuổi nhỏ hơn luôn có sự giám sát của người lớn, nhiều học sinh từ lớp 4 đến trung học cơ sở đã tự đi học bằng xe đạp hoặc xe đạp điện. Tuy nhiên, khả năng quan sát, dự đoán tốc độ phương tiện, nhận biết điểm mù hay xử lý các tình huống giao thông phức tạp vẫn chưa phát triển đầy đủ. Điều này khiến các em dễ gặp nguy cơ rủi ro khi tham gia giao thông hơn so với các nhóm độ tuổi khác do thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Ba là, đặc điểm tâm lý của tuổi thiếu niên khiến trẻ dễ bị tác động bởi cảm xúc và ảnh hưởng từ bạn bè, môi trường xung quanh.

Trong quá trình phát triển, trẻ có xu hướng mong muốn khẳng định bản thân, thích trải nghiệm và dễ chịu tác động từ môi trường xung quanh. Không ít hành vi vi phạm giao thông được ghi nhận đối với nhóm tuổi này như điều khiển phương tiện tham gia giao thông dàn hàng ngang, không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông khi đường vắng, sử dụng điện thoại khi điều khiển xe đạp điện hay không đội mũ bảo hiểm xuất phát từ tâm lý chủ quan, không lường trước được các nguy cơ có thể xảy ra hoặc mong muốn thể hiện trước bạn bè hơn là do thiếu kiến thức pháp luật về trật tự, an toàn giao thông.

Bốn là, khoảng cách lớn giữa nhận thức và ý thức tự giác, hành vi chấp hành pháp luật giao thông.

Căn cứ vào chương trình đào tạo và các hoạt động bồi dưỡng kiến thức cho trẻ em ở các bậc học, phần lớn học sinh đều được học về các quy tắc giao thông cơ bản nhưng việc chuyển hóa kiến thức thành hành vi thường xuyên, tự giác tuân thủ các quy định của pháp luật, đặc biệt là pháp luật giao thông vẫn còn hạn chế. Nhiều học sinh biết quy định nhưng chưa thực hiện nghiêm túc, đặc biệt khi không có sự giám sát của phụ huynh và nhà trường hoặc các cơ sở giáo dục. Điều này cho thấy việc tuyên truyền chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức là chưa bảo đảm hiệu quả, các cơ quan chức năng cần hướng tới mục tiêu tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức và hình thành thói quen ở người học.

Năm là, trẻ em tiếp thu hiệu quả hơn thông qua các hoạt động trải nghiệm và thực hành.

Đặc điểm nổi bật của lứa tuổi này là khả năng ghi nhớ và hình thành kỹ năng thông qua hoạt động trực quan, trải nghiệm thực tế và tương tác. Những bài học được thực hành trong các tình huống cụ thể thường mang lại hiệu quả giáo dục cao hơn nhiều so với việc nghe giảng lý thuyết đơn thuần. Đây là cơ sở quan trọng để đổi mới phương pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật về giao thông theo hướng lấy trải nghiệm làm trung tâm.

Giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục pháp luật về trật tự, an toàn giao thông

Thứ nhất, cần xây dựng nội dung tuyên truyền phù hợp với từng giai đoạn phát triển nhận thức của trẻ.

Xuất phát từ đặc điểm lứa tuổi đang hình thành ý thức pháp luật, nội dung giáo dục kiến thức pháp luật giao thông cần được thiết kế theo hướng dễ hiểu, gần gũi, gắn với các tình huống thực tế thay vì chỉ phổ biến các quy định mang tính lý thuyết. Bên cạnh việc giới thiệu các quy tắc giao thông cơ bản, cần giúp trẻ hiểu được ý nghĩa của từng quy định, hậu quả của hành vi vi phạm và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với an toàn của bản thân và cộng đồng.

Thứ hai, tăng cường giáo dục kỹ năng tham gia giao thông an toàn gắn với các tình huống giao thông thực tế.

Đối với nhóm học sinh thường xuyên sử dụng xe đạp, xe đạp điện, hoạt động tuyên truyền pháp luật giao thông cần chú trọng hướng dẫn kỹ năng quan sát, xử lý tình huống tại nơi giao nhau giữa các tuyến đường, nhận diện điểm mù của phương tiện vận tải, kỹ năng chuyển làn đường, yêu cầu nhường đường cho người, phương tiện và các kỹ năng phòng tránh tai nạn. Việc kết hợp giữa giảng dạy lý thuyết với hướng dẫn thực hành sẽ giúp các em hình thành kỹ năng, phản xạ cần thiết khi tham gia giao thông.

Thứ ba, đổi mới phương pháp tuyên truyền theo hướng phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi.

Các hoạt động tuyên truyền cần tăng cường tính tương tác đa chiều thông qua trò chơi, mô phỏng, sân khấu hóa, phiên tòa giả định, cuộc thi tìm hiểu pháp luật và các hoạt động nhóm. Đồng thời, khai thác hiệu quả các nền tảng số, mạng xã hội và các sản phẩm truyền thông hiện đại nhằm tạo sức hấp dẫn đối với nhóm người tham gia giao thông trong độ tuổi từ 9 đến 15 tuổi.

Thứ tư, phát huy vai trò phối hợp giữa gia đình, nhà trường và lực lượng Công an trong giáo dục ý thức chấp hành pháp luật giao thông.

Việc hình thành hành vi đúng chỉ thực sự hiệu quả khi trẻ được giáo dục thống nhất trong cả ba môi trường cơ bản của trẻ: Gia đình, nhà trường và xã hội. Phụ huynh học sinh cần nêu gương trong việc chấp hành pháp luật giao thông; nhà trường duy trì hoạt động giáo dục, rèn luyện thường xuyên; lực lượng Cảnh sát giao thông tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm củng cố kiến thức và kỹ năng cho học sinh khi trực tiếp tham gia giao thông trên đường. Sự phối hợp đồng bộ, thống nhất giữa các môi trường giáo dục cho trẻ nhỏ tạo điều kiện căn bản, cần thiết cho sự biến đổi về nhận thức và chuyển biến tích cực về hành vi giao thông cho các em.

Thứ năm, đẩy mạnh giáo dục trải nghiệm nhằm chuyển hóa kiến thức thành hành vi.

Đây được xem là giải pháp phù hợp nhất đối với đặc điểm tâm lý của trẻ em từ 9 đến 15 tuổi. Thông qua việc trực tiếp tham gia các tình huống mô phỏng, thực hành kỹ năng và trải nghiệm môi trường thực tế, trẻ không chỉ ghi nhớ kiến thức pháp luật mà còn hình thành kỹ năng xử lý tình huống, ý thức tự giác và văn hóa ứng xử khi tham gia giao thông.

Ví dụ điển hình cho việc ứng dụng thành công phương pháp này là Chương trình trải nghiệm “Học làm chiến sĩ Công an nhí” do Trường Đại học Cảnh sát nhân dân tổ chức. Bên cạnh các nội dung rèn luyện về kỷ luật, kỹ năng sống và giáo dục truyền thống, chương trình đã đưa nội dung học tập, thực hành các quy định của pháp luật về trật tự, an toàn giao thông và xây dựng văn hóa giao thông trở thành một trong những hoạt động trọng tâm. Thông qua các bài giảng trực quan, mô hình mô phỏng, thực hành xử lý tình huống và giao lưu với cán bộ, giảng viên Khoa Cảnh sát giao thông, các em được tiếp cận kiến thức pháp luật một cách sinh động, dễ hiểu và có điều kiện vận dụng ngay trong các tình huống thực tế.

Điều này cho thấy các mô hình giáo dục trải nghiệm là phương pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm phát triển của lứa tuổi 9 - 15, giúp chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng và từng bước hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật khi tham gia giao thông. Đồng thời, chương trình còn góp phần bồi dưỡng tinh thần kỷ luật, trách nhiệm với cộng đồng và xây dựng hình ảnh đẹp của người chiến sĩ Công an nhân dân trong nhận thức của thế hệ trẻ.

KẾT LUẬN

Trẻ em từ 9 đến 15 tuổi là nhóm đối tượng đang trong giai đoạn hình thành và hoàn thiện nhận thức, nhân cách cũng như các chuẩn mực hành vi xã hội. Đây cũng là thời kỳ các học sinh bắt đầu tham gia giao thông với mức độ độc lập ngày càng cao, trong khi khả năng nhận diện nguy cơ và kỹ năng xử lý tình huống vẫn còn những hạn chế nhất định. Chính vì vậy, tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đối với nhóm tuổi này không chỉ mang ý nghĩa trang bị kiến thức trước mắt mà còn là giải pháp nền tảng nhằm hình thành ý thức thượng tôn pháp luật, xây dựng văn hóa giao thông và bồi dưỡng trách nhiệm công dân ngay từ khi còn nhỏ.

Để đạt được mục tiêu đó, công tác tuyên truyền, giáo dục cần được triển khai một cách đồng bộ, thường xuyên và phù hợp với đặc điểm phát triển của từng nhóm tuổi, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, lực lượng Công an, các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức xã hội. Đồng thời, cần không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tuyên truyền theo hướng tăng cường tính tương tác, trải nghiệm, ứng dụng công nghệ số và gắn với những tình huống thực tiễn trong đời sống. Chỉ khi mỗi trẻ em được tiếp cận kiến thức pháp luật bằng những phương thức phù hợp, được rèn luyện kỹ năng và được hình thành thói quen chấp hành pháp luật từ sớm thì mới có thể xây dựng được một thế hệ công dân có ý thức, trách nhiệm và văn hóa khi tham gia giao thông, qua đó góp phần bảo đảm trật tự, an toàn giao thông và phát triển bền vững xã hội.

Anh Vũ