Nghị định về thi hành án đối với pháp nhân thương mại - Một số nội dung cần chú ý

Ngày 30/06/2026, Chính phủ đã thông qua Nghị định số 251/2026/NĐ-CP quy định về thi hành án đối với pháp nhân thương mại, theo đó quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự năm 2025 về trình tự, thủ tục thi hành án đối với pháp nhân thương mại; chuyển giao nghĩa vụ thi hành án trong trường hợp pháp nhân thương mại tổ chức lại, cưỡng chế thi hành án đối với pháp nhân thương mại và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong thi hành án đối với pháp nhân thương mại.

Nghị quyết gồm 6 Chương với 63 Điều cụ thể như sau:

Chương I – Quy định chung (4 Điều);

Chương II – Trình tự, thủ tục thi hành án đối với pháp nhân thương mại (7 Điều);

Chương III – Chuyển giao nghĩa vụ thi hành án trong trường hợp pháp nhân thương mại tổ chức lại (4 Điều);

Chương IV – Cưỡng chế thi hành án đối với pháp nhân thương mại (42 Điều);

Chương V – Trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong thi hành án đối với pháp nhân thương mại (4 Điều);

Chương VI – Điều khoản thi hành (2 Điều).

Trên cơ sở quy định của Nghị quyết, việc thi hành án đối với pháp nhân thương mại cần chú ý một số nội dung như sau:

Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh:

Nghị định số 251/2026/NĐ-CP quy định về trình tự, thủ tục thi hành án hình sự đối với pháp nhân thương mại bị kết án theo bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Nội dung điều chỉnh của Nghị định tập trung vào việc tổ chức thi hành các hình phạt chính, hình phạt bổ sung và các biện pháp tư pháp được áp dụng đối với pháp nhân thương mại theo quy định của Bộ luật Hình sự và Luật Thi hành án hình sự. Đồng thời, Nghị định cũng quy định cơ chế phối hợp giữa cơ quan thi hành án hình sự với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức và cá nhân có liên quan nhằm bảo đảm việc thi hành bản án được thực hiện đầy đủ, kịp thời và đúng quy định của pháp luật. Phạm vi điều chỉnh của Nghị định chỉ giới hạn đối với pháp nhân thương mại bị kết án, không áp dụng đối với cá nhân phạm tội.

Thứ hai, về đối tượng áp dụng:

Đối tượng áp dụng của Nghị định bao gồm pháp nhân thương mại bị kết án; cơ quan thi hành án hình sự các cấp; Tòa án, Viện kiểm sát; các cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan tài chính, cơ quan thuế, tổ chức tín dụng và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan; cùng với các tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có trách nhiệm phối hợp trong quá trình tổ chức thi hành án. Việc xác định đầy đủ các chủ thể áp dụng thể hiện tính chất liên ngành của hoạt động thi hành án đối với pháp nhân thương mại, bởi việc thi hành các hình phạt không chỉ thuộc trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của nhiều cơ quan quản lý nhà nước trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.

Thứ ba, về trình tự, thủ tục thi hành án đối với pháp nhân thương mại:

Nghị định quy định trình tự, thủ tục thi hành án theo hướng bảo đảm tính chặt chẽ và thống nhất từ thời điểm tiếp nhận bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật đến khi xác nhận việc thi hành án đã hoàn thành. Theo đó, sau khi tiếp nhận bản án hoặc quyết định của Tòa án, cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định thi hành án, tổ chức thông báo cho pháp nhân thương mại và các cơ quan có liên quan, đồng thời tiến hành kiểm tra, giám sát việc chấp hành các nghĩa vụ theo bản án. Đối với từng loại hình phạt như phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn, Nghị định quy định trình tự tổ chức thực hiện tương ứng nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp với đặc điểm hoạt động của pháp nhân thương mại.

Thứ tư, về trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự:

Nghị định xác định rõ trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự trong việc tổ chức thi hành bản án đối với pháp nhân thương mại. Theo đó, cơ quan thi hành án hình sự có trách nhiệm tiếp nhận và quản lý hồ sơ thi hành án; ban hành quyết định thi hành án; hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc chấp hành của pháp nhân thương mại; chủ trì phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan để thực hiện các nội dung của bản án; đồng thời theo dõi, xác minh kết quả thi hành án và lập hồ sơ xác nhận khi pháp nhân thương mại đã hoàn thành nghĩa vụ. Quy định này thể hiện rõ vai trò trung tâm của cơ quan thi hành án hình sự trong việc điều phối, giám sát và bảo đảm hiệu lực thi hành các bản án đối với pháp nhân thương mại.

Thứ năm, về biện pháp cưỡng chế thi hành án:

Nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực của bản án, Nghị định quy định việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế trong trường hợp pháp nhân thương mại không tự nguyện chấp hành hoặc cố tình trì hoãn việc thi hành án. Các biện pháp cưỡng chế chủ yếu được thực hiện thông qua cơ chế phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, cơ quan tài chính, tổ chức tín dụng và các cơ quan quản lý chuyên ngành để buộc pháp nhân thương mại thực hiện các nghĩa vụ theo bản án hoặc quyết định của Tòa án. Khác với thi hành án đối với cá nhân, các biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân thương mại không tác động đến quyền tự do thân thể mà tập trung vào việc hạn chế hoặc chấm dứt các hoạt động sản xuất, kinh doanh và các quyền tài sản của pháp nhân theo nội dung bản án đã tuyên.

Thứ sáu, về quyền và nghĩa vụ của pháp nhân thương mại:

Nghị định bảo đảm quyền của pháp nhân thương mại trong quá trình thi hành án thông qua việc quy định quyền được thông báo về quyết định thi hành án, được giải thích quyền và nghĩa vụ, được khiếu nại, kiến nghị theo quy định của pháp luật và được xác nhận đã hoàn thành việc thi hành án khi đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo bản án. Bên cạnh đó, pháp nhân thương mại có nghĩa vụ chấp hành nghiêm chỉnh các hình phạt và biện pháp tư pháp đã được Tòa án tuyên; cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; phối hợp với cơ quan thi hành án trong quá trình tổ chức thi hành và không được thực hiện các hành vi cản trở, trốn tránh hoặc làm ảnh hưởng đến việc thi hành bản án.

Thứ bảy, về một số điểm mới cần lưu ý:

So với các quy định hướng dẫn trước đây, Nghị định số 251/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế thi hành án đối với pháp nhân thương mại. Nghị định quy định chi tiết hơn về trình tự, thủ tục tổ chức thi hành từng loại hình phạt; phân định rõ trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự và trách nhiệm phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan; đồng thời chuẩn hóa hồ sơ, biểu mẫu và quy trình nghiệp vụ trong quá trình tổ chức thi hành án. Bên cạnh đó, Nghị định tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát việc chấp hành án của pháp nhân thương mại và làm rõ phương thức phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án trên thực tế. Những quy định này góp phần khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc thi hành các bản án hình sự đối với pháp nhân thương mại trong giai đoạn hiện nay./.

TS Vũ Thị Hồng Phương

Khoa Luật - T05