Tăng cường tuyên truyền quy định về sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô khi quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026

An toàn của trẻ em khi tham gia giao thông luôn là một trong những nội dung được các quốc gia đặc biệt quan tâm trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông. So với người trưởng thành, trẻ em có đặc điểm về thể chất, tâm sinh lý và khả năng tự bảo vệ còn nhiều hạn chế, do đó nguy cơ bị chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong khi xảy ra tai nạn giao thông luôn ở mức cao hơn. Thực tiễn đã chứng minh, việc sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em trên ô tô là một trong những giải pháp có hiệu quả cao trong việc giảm thiểu thương tích và bảo vệ tính mạng của trẻ khi xảy ra va chạm. Chính vì vậy, nhiều quốc gia đã ban hành quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô từ nhiều năm trước và xem đây là một tiêu chí quan trọng trong chính sách bảo vệ trẻ em.

Tại Việt Nam, từ ngày 01/7/2026, quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn đối với trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35 m khi tham gia giao thông bằng ô tô chính thức có hiệu lực. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự thay đổi trong tư duy lập pháp từ việc xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa rủi ro, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế về bảo vệ trẻ em. Tuy nhiên, đây là quy định mới, liên quan trực tiếp đến thói quen sử dụng phương tiện của hàng triệu gia đình, hiệu quả thực thi không chỉ phụ thuộc vào hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn đòi hỏi công tác tuyên truyền phải được triển khai đồng bộ và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Vì vậy, việc nhận diện đầy đủ ý nghĩa của quy định cũng như những yêu cầu đặt ra đối với công tác tuyên truyền có ý nghĩa quan trọng, góp phần đưa quy định này nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Ý nghĩa của quy định và những yêu cầu đặt ra đối với công tác tuyên truyền

Một là, quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô thể hiện sự ưu tiên bảo vệ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong giao thông đường bộ. Trẻ em là nhóm đối tượng có khả năng tự bảo vệ thấp do hệ cơ, xương và các cơ quan trong cơ thể chưa phát triển hoàn thiện, trong khi cấu tạo của dây đai an toàn trên ô tô chủ yếu được thiết kế phù hợp với người trưởng thành. Khi xảy ra va chạm, nếu trẻ chỉ sử dụng dây an toàn thông thường hoặc được người lớn bế trên tay thì nguy cơ chấn thương vùng đầu, cổ, cột sống và ngực sẽ tăng lên đáng kể. Nhiều nghiên cứu quốc tế đã khẳng định, thiết bị an toàn dành cho trẻ em có khả năng giảm đáng kể nguy cơ tử vong và thương tích nghiêm trọng trong các vụ tai nạn giao thông. Việc pháp luật Việt Nam chính thức quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em đã khẳng định quan điểm lấy con người làm trung tâm trong quá trình xây dựng chính sách pháp luật về giao thông. Đây không chỉ là quy định mang tính kỹ thuật mà là chính sách xã hội hướng đến bảo vệ quyền được sống, được phát triển an toàn của trẻ em. Chính vì vậy, công tác tuyên truyền cần tập trung làm rõ ý nghĩa nhân văn và cơ sở khoa học của quy định, giúp người dân nhận thức rằng việc sử dụng thiết bị an toàn trước hết là để bảo vệ tính mạng trẻ em, chứ không phải chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của pháp luật hoặc tránh bị xử phạt.

Hai là, quy định mới đặt ra yêu cầu thay đổi nhận thức và hành vi của người dân trong quá trình tham gia giao thông bằng ô tô.

Trong nhiều năm qua, việc bế trẻ trên tay, để trẻ tự do di chuyển trong khoang xe hoặc cho trẻ ngồi ghế trước đã trở thành thói quen phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, các tình huống va chạm giao thông thường xảy ra bất ngờ và sự va chạm có thể gây ra những tổn hại sức khỏe nghiêm trọng cho trẻ em. Vì vậy, thay đổi hành vi của người tham gia giao thông là điều kiện tiên quyết để quy định mới phát huy hiệu quả trên thực tế. Đây cũng là quá trình khó khăn bởi nó tác động trực tiếp đến thói quen đã hình thành trong một thời gian dài. Do đó, hoạt động tuyên truyền cần hướng mạnh vào việc thay đổi nhận thức thông qua các dẫn chứng khoa học, các tình huống mô phỏng tai nạn và những số liệu thực tiễn, giúp người dân hiểu rõ hậu quả của việc không sử dụng thiết bị an toàn cũng như lợi ích thiết thực mà quy định mới mang lại.

Ba là, quy định về thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô có phạm vi tác động rộng, đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội.

Khác với nhiều quy định giao thông chỉ tác động trực tiếp đến người điều khiển phương tiện, quy định này liên quan đồng thời đến cha mẹ, người giám hộ, đơn vị kinh doanh vận tải, nhà trường, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh ô tô, đơn vị cung cấp thiết bị an toàn cũng như lực lượng thực thi pháp luật.. Mỗi chủ thể đều có vai trò riêng trong việc hình thành nhận thức và xây dựng thói quen sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em. Do đó, công tác tuyên truyền cần được xây dựng theo hướng phân loại đối tượng, xác định rõ thông điệp, nội dung và hình thức truyền thông phù hợp với từng nhóm, bảo đảm mọi chủ thể liên quan đều nhận thức đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ trẻ em khi tham gia giao thông.

Bốn là, quy định mới được triển khai trong bối cảnh nhận thức và điều kiện sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em ở Việt Nam còn nhiều hạn chế.

Mặc dù số lượng ô tô cá nhân tại Việt Nam tăng nhanh trong những năm gần đây, song việc trang bị thiết bị an toàn cho trẻ em vẫn chưa trở thành thói quen phổ biến. Một bộ phận người dân chưa hiểu rõ công dụng của thiết bị an toàn, chưa biết lựa chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi và chiều cao của trẻ hoặc chưa nắm được cách lắp đặt đúng kỹ thuật. Bên cạnh đó, tâm lý ngại phát sinh chi phí hoặc cho rằng chỉ sử dụng xe trong phạm vi ngắn cũng khiến nhiều gia đình chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này. Những hạn chế đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi quy định. Vì vậy, công tác tuyên truyền không chỉ dừng lại ở việc phổ biến nội dung của pháp luật mà cần hướng dẫn cụ thể về cách lựa chọn, lắp đặt và sử dụng thiết bị an toàn đúng quy cách. Chỉ khi người dân được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng thì quy định pháp luật mới có thể phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Năm là, hiệu quả của quy định phụ thuộc rất lớn vào việc hình thành văn hóa tự giác chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

Thực tiễn thi hành pháp luật cho thấy, đối với những quy định mới liên quan trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày của người dân, nếu chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra và xử phạt thì khó có thể tạo ra sự thay đổi bền vững. Việc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em cần được hình thành như một thói quen văn hóa mỗi khi trẻ em tham gia giao thông, cả khi không có sự giám sát của lực lượng chức năng. Đây cũng là mục tiêu cao nhất của công tác tuyên truyền pháp luật - chuyển hóa quy định pháp luật thành hành vi tự giác trong đời sống xã hội. Vì vậy, hoạt động tuyên truyền cần được tiến hành thường xuyên, liên tục trước và sau thời điểm quy định có hiệu lực, kết hợp giữa giáo dục, vận động, hướng dẫn và biểu dương những mô hình thực hiện tốt nhằm lan ý thức tự giác chấp hành quy định mới trong toàn xã hội.

Giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền quy định về sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô

Thứ nhất, tăng cường tuyên truyền làm rõ ý nghĩa nhân văn và cơ sở khoa học của quy định về sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô.

Để quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống, trước hết cần giúp người dân nhận thức đầy đủ rằng việc sử dụng thiết bị an toàn không chỉ là yêu cầu bắt buộc của pháp luật mà còn là giải pháp khoa học nhằm bảo vệ tính mạng và sức khỏe của trẻ em khi xảy ra tai nạn giao thông. Nội dung tuyên truyền cần tập trung giải thích nguyên lý bảo vệ của thiết bị an toàn đối với trẻ em, sự khác biệt giữa dây đai an toàn dành cho người trưởng thành và thiết bị chuyên dụng dành cho trẻ nhỏ, cũng như những nguy cơ có thể xảy ra nếu trẻ không được bảo vệ đúng cách. Bên cạnh việc phổ biến các quy định của pháp luật, cần sử dụng các kết quả nghiên cứu khoa học, thống kê về tai nạn giao thông và các tình huống mô phỏng để minh họa trực quan, giúp người dân dễ tiếp cận và dễ ghi nhớ. Cách tiếp cận này sẽ góp phần chuyển biến nhận thức từ tâm lý "đối phó với quy định" sang ý thức chủ động bảo vệ trẻ em trong mọi hành trình. Khi người dân hiểu rõ bản chất của quy định, việc chấp hành sẽ xuất phát từ nhu cầu tự thân thay vì chỉ nhằm tránh bị xử phạt.

Thứ hai, đổi mới nội dung và phương thức tuyên truyền theo hướng tác động trực tiếp đến hành vi của người tham gia giao thông.

Hiệu quả của công tác tuyên truyền không chỉ được đánh giá thông qua mức độ phổ biến thông tin mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra sự thay đổi trong hành vi của người dân. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ hình thức tuyên truyền mang tính thông báo sang tuyên truyền theo hướng giáo dục kỹ năng và thay đổi hành vi. Nội dung truyền thông cần tập trung hướng dẫn người dân lựa chọn thiết bị phù hợp với độ tuổi, chiều cao của trẻ; cách lắp đặt đúng kỹ thuật; các lỗi thường gặp trong quá trình sử dụng; đồng thời phân tích hậu quả của những hành vi như bế trẻ trên tay, để trẻ ngồi ghế trước hoặc không cài thiết bị an toàn. Bên cạnh các phương tiện truyền thông truyền thống, cần tăng cường khai thác mạng xã hội, nền tảng số, video ngắn và đồ họa trực quan nhằm nâng cao khả năng tiếp cận của người dân. Khi nội dung tuyên truyền gắn với những tình huống thực tế và hành vi cụ thể, khả năng tiếp nhận và thay đổi thói quen của người tham gia giao thông sẽ cao hơn đáng kể.

Thứ ba, xây dựng chương trình tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng và phát huy vai trò phối hợp của các cơ quan, tổ chức.

Quy định về sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô có phạm vi tác động rộng, do đó công tác tuyên truyền cần được thiết kế theo từng nhóm đối tượng thay vì áp dụng một nội dung chung. Đối với cha mẹ và người giám hộ, cần tập trung phổ biến quy định pháp luật và hướng dẫn kỹ năng sử dụng thiết bị an toàn. Đối với các đơn vị kinh doanh vận tải, doanh nghiệp ô tô và cơ sở cung cấp thiết bị, cần tuyên truyền về trách nhiệm bảo đảm điều kiện an toàn cho trẻ em trong quá trình cung cấp dịch vụ. Nhà trường và các cơ sở giáo dục có thể lồng ghép nội dung này vào hoạt động giáo dục kỹ năng sống, giúp học sinh hình thành ý thức tự bảo vệ mình khi tham gia giao thông. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa lực lượng Cảnh sát giao thông, ngành giáo dục, cơ quan truyền thông, tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương nhằm tạo sức lan tỏa rộng khắp trong cộng đồng. Việc huy động đồng bộ nhiều chủ thể tham gia sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền và tạo sự thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện.

Thứ tư, đẩy mạnh hướng dẫn thực hành và hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện quy định mới.

Một trong những khó khăn hiện nay là nhiều người dân chưa có kiến thức và kỹ năng lựa chọn, lắp đặt, sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em đúng quy cách. Vì vậy, bên cạnh việc tuyên truyền về nội dung pháp luật, cần tăng cường các hoạt động hướng dẫn thực hành thông qua chương trình trải nghiệm, hội nghị tuyên truyền, ngày hội an toàn giao thông và các hoạt động cộng đồng. Có thể xây dựng các video hướng dẫn, tài liệu trực quan hoặc mô hình minh họa giúp người dân dễ dàng tiếp cận và thực hiện đúng quy định. Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh ô tô và thiết bị an toàn cũng cần tham gia vào quá trình này thông qua hoạt động tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ khách hàng. Khi người dân được hướng dẫn đầy đủ, những băn khoăn trong quá trình triển khai sẽ được giải quyết, từ đó nâng cao tính khả thi và hiệu quả thực hiện của quy định.

Thứ năm, kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền, hướng dẫn và kiểm tra, xử lý vi phạm nhằm hình thành văn hóa sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô.

Trong quá trình triển khai các quy định pháp luật mới, tuyên truyền và kiểm tra, xử lý vi phạm không phải là hai hoạt động tách biệt mà cần được thực hiện đồng bộ, hỗ trợ lẫn nhau. Giai đoạn đầu sau khi quy định có hiệu lực cần ưu tiên tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn để người dân nắm rõ các quy định mới cũng như cách thức thực hiện. Sau thời gian chuyển tiếp, hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm cần được triển khai nghiêm túc, công bằng và thống nhất nhằm nâng cao tính răn đe và bảo đảm hiệu lực thi hành của pháp luật. Đồng thời, cần thường xuyên biểu dương những mô hình, cá nhân và tổ chức thực hiện tốt quy định, góp phần lan tỏa những hành vi tích cực trong cộng đồng. Sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục, tuyên truyền và thực thi pháp luật sẽ tạo nền tảng vững chắc để hình thành văn hóa sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em và giảm thiểu hậu quả của tai nạn giao thông.

Quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 là một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ ở Việt Nam. Quy định này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em trước những rủi ro do tai nạn giao thông gây ra mà còn thể hiện sự tiếp cận theo hướng phòng ngừa, lấy con người làm trung tâm và phù hợp với xu hướng lập pháp của nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, để quy định thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự thay đổi đồng bộ về nhận thức và hành vi của toàn xã hội, trong đó công tác tuyên truyền giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Trong thời gian tới, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức và hình thức tuyên truyền theo hướng lấy người dân làm trung tâm, kết hợp giữa phổ biến pháp luật, hướng dẫn kỹ năng và giáo dục ý thức tự giác chấp hành. Đồng thời, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của lực lượng Cảnh sát giao thông, ngành giáo dục, cơ quan truyền thông, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong việc lan tỏa thông điệp bảo vệ trẻ em khi tham gia giao thông. Chỉ khi mỗi gia đình coi việc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em là một thói quen văn hóa, được thực hiện một cách tự giác trong mọi chuyến đi, thì mục tiêu giảm thiểu thương vong do tai nạn giao thông đối với trẻ em mới có thể đạt được một cách bền vững.

TS Vũ Thị Vân ANH

Giảng viên Khoa CSGT - T05