Đặc điểm tâm lý của trẻ em bị xâm hại tình dục trẻ em qua mạng

Đặc điểm tâm lý của trẻ em bị xâm hại tình dục trẻ em qua mạng là vấn đề rất cần được quan tâm trước tình hình tội phạm này diễn biến với tính chất mức độ ngày càng nghiêm trọng và chiều hướng gia tăng, gây bức xúc trong dư luận và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.

Trẻ em bị xâm hại tình dục trên không gian mạng thường trải qua những thay đổi tâm lý và hành vi nghiêm trọng do sự tác động tiêu cực từ trải nghiệm lạm dụng. Những biểu hiện tâm lý này có thể kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển và chất lượng cuộc sống của trẻ. Bài viết đề cập đến một số đặc điểm tâm lý thường gặp ở trẻ em sau khi bị xâm hại tình dục trên không gian mạng.

1. Đặc điểm về nhận thức, quan điểm và niềm tin

Trẻ em có thể phát triển những suy nghĩ sai lệch về tình dục, quyền cá nhân và mối quan hệ, từ đó dẫn đến những khó khăn trong cuộc sống thành quan điểm thiếu lành mạnh về giới tính và tình dục.

Trẻ em khi bị xâm hại tình dục thường có sự phụ thuộc và có niềm tin quá mức vào các mối quan hệ ảo trên không gian mạng. Trẻ chưa được học các kỹ năng, hiểu biết cần thiết khi bị tấn công, dễ bị dụ dỗ bởi những mối quan hệ tình cảm trên mạng, đặc biệt là khi các em thiếu thốn sự quan tâm từ gia đình. Kẻ xâm hại thường lợi dụng tâm lý thiếu an toàn, sự cô đơn của trẻ để tiếp cận và thiết lập mối quan hệ gần gũi giả tạo nhằm dụ dỗ, ép buộc thậm chí tống tiền. Điều này được cũng cố khi trẻ nhận được những món quà, tiền hoặc đồ vật từ những người không rõ ràng trên mạng, đây có thể là một dấu hiệu cảnh báo.

Kẻ xâm hại có thể sử dụng quà tặng để tiếp cận và lợi dụng trẻ. Những lời hứa hẹn, dụ dỗ làm cho trẻ lúc đầu là sợ hãi nhưng sau đó thường tin tưởng nghe theo, một số trường hợp không dám báo cho cha mẹ, người thân khác để phối hợp xử lý. Vì vậy, những hành vi xâm hại tình dục khó bị phát hiện, xử lý.

Các em thường cảm thấy mất tự tin và lòng tự trọng thấp: Trẻ thường có cảm giác mình là nguyên nhân dẫn đến việc bị lạm dụng, đặc biệt khi kẻ xâm hại sử dụng các phương pháp thao túng tâm lý. Trẻ có thể cảm thấy xấu hổ vì đã tham gia vào các cuộc trò chuyện không phù hợp hoặc vì đã bị lừa dối và lợi dụng. Sự lạm dụng có thể khiến trẻ cảm thấy mình vô giá trị, không được yêu thương hoặc không xứng đáng được bảo vệ. Cảm thấy xấu hổ, tội lỗi về những gì đã xảy ra. Điều này có thể dẫn đến việc trẻ mất tự tin và cảm thấy mình “không xứng đáng” hoặc “bẩn độc”, từ đó làm suy giảm lòng tự trọng.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

2. Đặc điểm về cảm xúc, tình cảm

Sự lo âu và sợ hãi thường là cảm xúc bao trùm khi các em bị xâm hại. Trẻ có thể cảm thấy lo lắng, căng thẳng hoặc sợ hãi về công việc tương tác với người khác hoặc với công nghệ. Trẻ bị xâm hại tình dục trên mạng thường cảm thấy lo lắng liên tục, sợ hãi không rõ nguyên nhân, và dễ bị kích động. Sự lo âu có thể liên quan đến việc trẻ lo sợ bị phát hiện, bị đe dọa hoặc bị tổn thương thêm.

Nỗi sợ hãi về việc được tiết lộ hoặc bị làm nhục công khai có thể ám ảnh trẻ, làm trẻ mất niềm tin vào bản thân và mọi người xung quanh. Trẻ bị xâm hại trên không gian mạng thường sống trong tình trạng lo lắng và căng thẳng kéo dài. Nỗi sợ bị phát hiện, bị lộ thông tin cá nhân hoặc bị hăm dọa từ kẻ xâm hại có thể làm trẻ mất đi cảm giác an toàn. Biểu hiện ra bề ngoài là các hành vi ngại tiếp xúc, chia sẻ với người thân một cách bất thường, thậm chí bỏ ăn, đóng cửa một mình trong phòng, sụt cân, hành vi thiếu linh hoạt hoặc thái quá quá mức.

Cảm giác tội lỗi và dằn vặt tự trách mình: Trẻ em thường cảm thấy mình có lỗi hoặc nghĩ rằng mình đã làm gì đó sai trái để dẫn đến việc bị xâm hại. Cảm giác tội lỗi này có thể khiến trẻ khó mở lòng chia sẻ về những gì đã xảy ra và thường kèm theo sự tự ti và xấu hổ sâu sắc. Vì vậy, gia đình kết hợp chặt chẽ với nhà trường để thường xuyên tìm hiểu những diễn biến tâm lý bất thường của trẻ.

Trầm cảm và các triệu chứng tương tự: Trẻ em dưới 15 tuổi là lứa tuổi nhạy cảm rất dễ bị các triệu chứng của trầm cảm. Nạn nhân thường rơi vào trạng thái trầm cảm sau khi bị xâm hại. Trẻ em có thể biểu hiện những dấu hiệu trầm cảm như buồn bã, mất hứng thú với hoạt động thường ngày, hoặc thu mình lại với gia đình và bạn bè. Trẻ có thể mất hứng thú với các hoạt động thường ngày, tỏ ra mệt mỏi, buồn bã, cảm giác vô vọng, mất ý nghĩa và thiếu động lực sống và thu mình lại khỏi các mối quan hệ xã hội. Những cảm xúc tiêu cực có thể trở nên dai dẳng và ngày càng nghiêm trọng.

Sau khi bị lạm dụng, trẻ thường cảm thấy vô vọng và bất lực trong việc bảo vệ bản thân hoặc thoát khỏi tình huống xâm hại. Điều này đặc biệt đúng khi trẻ cảm thấy bị mắc kẹt trong mối quan hệ với kẻ xâm hại, người có thể đã đe dọa trẻ nếu tiết lộ sự việc.

3. Đặc điểm về hành vi, thói quen, lối sống

Cô lập và thu mình: Do cảm giác xấu hổ và lỗi, trẻ thường có xu hướng tự cô lập, tránh xa những người xung quanh và không muốn chia sẻ câu chuyện của mình. Việc này có thể tạo ra trẻ trở nên kín đáo và khó khăn trong công việc tìm kiếm sự trợ giúp. Sau khi bị xâm hại, trẻ có thể trở nên khép kín, ngại giao tiếp với người khác, kể cả bạn bè và gia đình. Trẻ có thể cảm thấy mình khác biệt hoặc bị tách biệt so với những người xung quanh. Điều này có thể xuất phát từ việc trẻ lo sợ bị phán xét hoặc không tin tưởng vào bất kỳ ai.

Khó khăn trong việc xây dựng và duy trì mối quan hệ: Trẻ có thể mất niềm tin vào mọi người và lo bị sử dụng nhiều hơn, dẫn đến khó khăn trong việc xây dựng mối liên hệ quan hệ xã hội lành mạnh. Công việc này có thể ảnh hưởng lâu dài đến mối quan hệ của trẻ với bạn bè, gia đình và các mối quan hệ.

Trải qua sự phản bội và lợi dụng từ kẻ xâm hại, trẻ có thể mất niềm tin vào người lớn hoặc những người mà trước đây chúng tin tưởng. Trẻ trở nên hoài nghi về ý định của người khác và khó có thể thiết lập lại mối quan hệ tin cậy. Trong dài hạn, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ tình cảm lành mạnh. Sự tổn thương về tâm lý từ việc bị xâm hại có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận về sự tin tưởng, tình yêu và gần gũi trong các mối quan hệ cá nhân sau này.

Các em hay có vấn đề về giấc ngủ và gặp ác mộng: Trẻ em bị xâm hại tình dục thường gặp các vấn đề về giấc ngủ như khó ngủ, mất ngủ, giấc ngủ không yên hoặc ác mộng liên quan đến xâm hại. Những giấc mơ có thể liên quan đến sự lo sợ, hoảng loạn và cảm giác bị đe dọa. Điều này càng làm tăng thêm lo lắng và căng thẳng tâm trí. Những hình ảnh, lời nói hoặc trải nghiệm trong quá trình bị xâm hại có thể quay lại ám ảnh trẻ trong giấc mơ, khiến chúng cảm thấy mệt mỏi và lo lắng ngay cả khi không tiếp xúc với mạng.

Sự ám ảnh không chỉ kéo dài một vài ngày, một vài tháng, thậm chí cả một thời gian vài chục năm nếu các em không dám trải lòng, báo cho người thân, nhà trường, chính quyền để xử lý mà “dồn nén” chịu đựng bị xâm hại có hệ thống trong một thời gian dài. Sự ám ảnh đó có thể ảnh hưởng đến cả khi trẻ bị xâm hại đến giai đoạn trưởng thành, đã lập gia đình vẫn có thể bị tác động. Đây là hậu quả về di chứng rất khó lường của các hành vi xâm hại tình dục trên không gian mạng đối với sức khỏe tinh thần của các em.

Hành động tự động hủy hoại bản thân hoặc có ý định tự tử: Một số trẻ có thể biểu hiện hành vi tự động hủy hoại bản thân như cắt da, uống thuốc độc hoặc có những hành vi tự tử khác nếu không thể vượt qua sức ép về mặt tâm lý.

Một số trẻ có thể phát triển các hành vi tự gây hại cho bản thân hoặc có những suy nghĩ tiêu cực về cuộc sống. Điều này thường xảy ra khi trẻ cảm thấy bị mắc kẹt, bị áp lực hoặc cảm thấy không thể thoát khỏi tình huống bị lạm dụng. Trong những trường hợp nghiêm trọng, trẻ có thể phát triển các hành vi tự gây hại như cắt tay, hoặc có ý nghĩ hoặc hành động tự tử do không thể chịu đựng được áp lực tinh thần từ việc bị xâm hại.

Lạm dụng chất kích thích: Một số trẻ có thể tìm đến rượu, ma túy hoặc các chất kích thích khác để tìm cách giảm bớt những ám ảnh, căng thẳng gặp phải.

Tăng cường sử dụng Internet hoặc có thể sợ và né tránh sử dụng Internet: Một số trẻ có thể nghiện Internet do nó trở thành nơi trốn tránh thực tế hoặc cách để đối mặt với nỗi đau. Trẻ thường dành nhiều thời gian hơn trên mạng, đặc biệt là trong những thời gian không phù hợp, như ban đêm. Chúng có thể trở nên bí mật và cố gắng che giấu các hoạt động trực tuyến của mình, tắt màn hình hoặc chuyển cửa sổ ngay khi có người đến gần.

Ngược lại, sau khi bị xâm hại, trẻ thường lo sợ khi tiếp xúc với những tình huống tương tự hoặc khi sử dụng mạng internet. Trẻ có thể tránh xa các thiết bị điện tử, tránh xa các hoạt động trực tuyến hoặc trở nên quá cảnh giác với mọi người, ngay cả với những người thân thiết.

Sụt giảm kết quả học tập và khả năng tập trung: Việc bị xâm hại hoặc bị lợi dụng trên mạng có thể khiến trẻ mất tập trung, không còn quan tâm đến việc học hành và các hoạt động hàng ngày. Kết quả học tập có thể sụt giảm, và trẻ có thể thể hiện sự thiếu năng lượng hoặc mệt mỏi kéo dài. Khiến trẻ có thể mất đi sự quan tâm đến việc học hoặc các hoạt động ngoài trường lớp.

Sử dụng ngôn ngữ hoặc hành động không phù hợp với lứa tuổi: Trẻ bị xâm hại hoặc tiếp xúc với nội dung tình dục trực tuyến có thể có xu hướng sử dụng ngôn ngữ hoặc hành động tình dục không phù hợp với lứa tuổi của mình, như thể hiện sự hiểu biết về tình dục quá mức hoặc hành xử tình dục mà trước đây chưa từng có.

Thay đổi thái độ và hành vi tình dục: Trẻ em bị xâm hại có thể biểu hiện sự thay đổi trong cách nhìn nhận về tình dục. Chúng có thể trở nên quá khích trong việc thể hiện hành vi tình dục hoặc ngược lại, trở nên sợ hãi, né tránh mọi hình thức gần gũi về thể chất.

Thiếu tá Vũ Thị Hồng Phương – Khoa Luật

1. Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, năm 2021 và năm 2025);

2. Datareportal và Wearesocial (2024), Báo cáo Digital Việt Nam đầu năm 2024;

3. Hội thảo Phòng chống trẻ em trên môi trường mạng và trong cơ sở giáo dục, Cần Thơ, 3/2020. http//www.quochoi.vn;

4. Thủ tướng chính phủ (2021), Quyết định số 830/QĐ-TTg ban hành Quyết định

Chương trình hành động “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 - 2025”.